Motor ve Araç Tekniği/Konu 04 / 06
Güç Aktarma Organları
Motorun gücünü tekerleklere ileten debriyaj, vites kutusu, kardan mili, diferansiyel ve akslar; önden, arkadan ve dört tekerlekten çekiş.
Motorda üretilen güç, tekerleklere şu sırayla iletilir:
Motor → Debriyaj → Vites kutusu → Kardan mili → Diferansiyel → Akslar → Tekerlekler
(Önden çekişli araçlarda kardan mili yoktur; vites kutusu ve diferansiyel tek bir ünite halindedir.)
Aşağıda arkadan itişli bir aracı üstten görüyorsunuz. Debriyaja basın, vitesi değiştirin ve virajı açın; gücün hangi parçalara ulaştığını ve tekerleklerin nasıl döndüğünü izleyin.
1. vites: tekerlekler yavaş döner ama çekiş gücü en yüksektir. Kalkışta ve dik yokuşta kullanılır.
Bir parçaya veya şekildeki bölüme tıklayarak görevini okuyabilirsiniz. Önden çekişli araçlarda kardan mili yoktur; vites kutusu ve diferansiyel tek ünitedir.
1. Debriyaj (kavrama)
Görevi: Motorun gücünü vites kutusuna iletmek veya kesmek.
- Debriyaj pedalına basılınca motor ile vites kutusu arasındaki bağlantı kesilir; vites değiştirilebilir.
- Pedal bırakılınca bağlantı kurulur, güç iletilir.
- Kalkışta pedal yavaş ve kademeli bırakılır.
Parçaları: debriyaj pedalı, baskı plakası (balata baskı), debriyaj diski (balata), debriyaj rulmanı, volan.
Debriyaj arızaları
| Belirti | Anlamı |
|---|---|
| Pedal bırakıldığı halde motor devri artıyor ama araç hızlanmıyor | Debriyaj kaçırıyor (balata aşınmış) |
| Vites zor geçiyor, cızırtı yapıyor | Debriyaj tam ayırmıyor |
| Kalkışta araç sarsılıyor | Balata yağlanmış veya ayar bozuk |
Yapılmaması gerekenler
- Ayağı debriyaj pedalının üzerinde tutarak sürmek (balatayı aşındırır)
- Yokuşta aracı debriyajla tutmak (yarım debriyaj)
- Gereksiz yere yarım debriyaj kullanmak
Sınavda dikkat: Motorun devri yükseldiği halde aracın hızlanmaması debriyaj kaçırmasıdır; nedeni genellikle balata aşınmasıdır.
2. Vites kutusu (şanzıman)
Görevi: Motorun gücünü ve devrini yol durumuna göre değiştirerek tekerleklere iletmek; aracın geri gitmesini sağlamak; boş vites ile motor çalışırken aracın durmasını sağlamak.
- Küçük vitesler (1., 2.): Daha fazla güç (çekiş), daha az hız. Kalkışta ve yokuşlarda kullanılır.
- Büyük vitesler (4., 5., 6.): Daha fazla hız, daha az güç. Düz yolda sabit hızda kullanılır.
- Geri vites araç tamamen durduktan sonra takılır.
AnimasyonOtomatik vites kutularında vites değişimi kendiliğinden yapılır; debriyaj pedalı yoktur. Konumlar: P (park), R (geri), N (boş), D (ileri sürüş).
- Motor yalnızca P veya N konumunda çalıştırılır.
- P konumuna araç tamamen durduktan sonra geçilir.
Sınavda dikkat: Yokuş çıkarken ve ağır yükte küçük vites, düz yolda sabit hızda büyük vites kullanılır. Yokuş aşağı inerken de motor freninden yararlanmak için uygun küçük viteste inilir.
3. Kardan mili (şaft)
Arkadan çekişli araçlarda vites kutusundan aldığı hareketi diferansiyele iletir. Uçlarındaki kardan (istavroz) mafsalları yol bozukluklarında açı değişimine izin verir.
4. Diferansiyel
Görevi:
- Hareketi akslara ve tekerleklere iletmek
- Virajlarda dış tekerleğin iç tekerlekten daha hızlı dönmesini sağlamak
Virajda dış tekerlek daha uzun yol alır. Diferansiyel olmasaydı tekerlekler kayar, lastikler aşınır ve araç zor dönerdi.
Sınavda dikkat: Virajlarda iç ve dış tekerleklerin farklı hızda dönmesini sağlayan parça diferansiyeldir.
5. Akslar ve tekerlekler
Akslar, diferansiyelden aldığı hareketi tekerleklere iletir.
6. Çekiş türleri
| Çekiş | Özellik |
|---|---|
| Önden çekiş | Motor gücü ön tekerleklere verilir. Kaygan zeminde dengeli; günümüz otomobillerinin çoğu |
| Arkadan itiş | Güç arka tekerleklere verilir; kardan mili vardır |
| Dört çeker (4x4) | Güç dört tekerleğe birden verilir; arazide ve kaygan yolda çekişi artırır |
Kısa tekrar
- Güç yolu: motor → debriyaj → vites kutusu → kardan → diferansiyel → aks → tekerlek.
- Debriyaja basınca güç kesilir.
- Devir artıyor ama araç hızlanmıyorsa debriyaj kaçırıyor.
- Küçük vites = güç; büyük vites = hız.
- Virajda tekerleklerin farklı dönmesini diferansiyel sağlar.
- Otomatik viteste motor P veya N'de çalıştırılır.
Mevzuatla son karşılaştırma: 11 Kasım 2026