Motor ve Araç Tekniği/Konu 03 / 06
Elektrik Sistemi, Akü ve Şarj
Akü, alternatör (şarj dinamosu), marş motoru, sigortalar ve aydınlatma; akü bakımı, akü takviyesi ve elektrik arızalarının belirtileri.
1. Elektrik sisteminin parçaları
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Akü | Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depolar; motor çalışmıyorken araca elektrik verir ve marş motorunu çalıştırır |
| Alternatör (şarj dinamosu) | Motor çalışırken elektrik üretir, aküyü şarj eder ve araçtaki cihazları besler |
| Konjektör (voltaj regülatörü) | Alternatörün ürettiği gerilimi düzenler, akünün aşırı şarj olmasını önler |
| Marş motoru | Motoru ilk çalıştırmak için volanı döndürür |
| Sigortalar | Devrelerde aşırı akım olduğunda atarak kabloları ve cihazları korur |
| Röleler | Az akımla yüksek akımlı devreleri açıp kapatır (farlar, korna) |
| Kablolar | Elektriği taşır; şasi (araç gövdesi) eksi (-) uç olarak kullanılır |
Otomobillerde akü genellikle 12 volttur.
2. Akü
Akü bakımı
- Akü kutup başları (+ ve -) temiz ve sıkı olmalıdır. Kutup başlarında oluşan beyaz-yeşil oksitlenme temizlenir; temizlik sonrası ince bir gres veya vazelin sürülebilir.
- Bakım gerektiren akülerde saf su (distile su) seviyesi kontrol edilir; plakaların üzerini örtmelidir. Çeşme suyu veya asit eklenmez.
- Akü sıkıca yerine bağlanmış olmalıdır.
- Akü şarj edilirken hidrojen gazı çıkar; akünün yakınında kıvılcım ve ateş olmamalıdır.
- Akü asidi cilde veya göze gelirse bol suyla yıkanır.
Akü bağlama ve sökme sırası
- Sökerken: önce eksi (-), sonra artı (+) kutup.
- Takarken: önce artı (+), sonra eksi (-) kutup.
Bu sıra, anahtarın gövdeye değmesiyle kısa devre ve kıvılcım oluşmasını önler.
Akü takviyesi (başka araçtan aküyle çalıştırma)
- İki aracın da kontağı kapalı olmalı; araçlar birbirine değmemeli.
- Kırmızı kablo: boş akünün artı (+) kutbu → dolu akünün artı (+) kutbu.
- Siyah kablo: dolu akünün eksi (-) kutbu → boş aküsü olan aracın motor bloğu veya şasisi (aküden uzak, boyasız metal bir nokta).
- Yardım eden aracın motoru çalıştırılır, sonra boş aküsü olan araç çalıştırılır.
- Kablolar ters sırayla sökülür.
Sınavda dikkat: Akü sökülürken önce eksi, takılırken önce artı kutup bağlanır.
3. Şarj sistemi
- Motor çalışırken alternatör elektrik üretir ve aküyü şarj eder. Alternatör, motordan bir kayışla hareket alır.
- Şarj ikaz lambası kontak açıldığında yanar, motor çalışınca söner.
- Motor çalışırken şarj lambası yanıyorsa akü şarj edilmiyor demektir. Olası nedenler: alternatör kayışının kopması veya gevşemesi, alternatör veya konjektör arızası.
- Şarj olmayan araç bir süre aküyle gider, akü bitince durur.
Sınavda dikkat: Seyir halinde şarj lambası yanıyorsa önce alternatör (vantilatör) kayışı kontrol edilir. Bu kayış kopmuşsa genellikle su pompası da çalışmadığı için motor hararet de yapabilir.
4. Marş sistemi
- Kontak anahtarı marş konumuna getirilince marş motoru volanı döndürerek motoru çalıştırır.
- Marşa uzun süre (ör. 10 saniyeden fazla) aralıksız basılmaz; akü biter ve marş motoru ısınır. Çalışmazsa kısa aralar verilerek tekrar denenir.
- Motor çalıştıktan sonra marşa basılmaz.
Marş motoru çalışmıyorsa: akü zayıf veya bitmiş, akü kutup başları gevşek veya oksitli, marş motoru veya marş rölesi arızalı olabilir.
5. Aydınlatma ve sinyalizasyon
- Farlar (uzun-kısa), park lambaları, fren lambaları, geri vites lambası, sinyaller, dörtlü ikaz, sis lambaları, plaka lambası.
- Bir lamba çalışmıyorsa önce ampul ve sigorta kontrol edilir.
- Sinyal çok hızlı yanıp sönüyorsa genellikle o taraftaki sinyal ampullerinden biri yanmıştır.
- Atan sigorta aynı değerde (aynı amper) sigortayla değiştirilir. Daha yüksek değerli sigorta takmak veya tel sarmak yangına yol açabilir.
Kısa tekrar
- Akü elektriği depolar; alternatör üretir ve aküyü şarj eder.
- Akü: söker önce eksi, takar önce artı. Saf su eklenir, asit eklenmez. Yakınında kıvılcım olmaz.
- Şarj lambası motor çalışırken yanıyorsa: alternatör kayışı veya alternatör arızası.
- Sigorta aynı amperle değiştirilir.
- Hızlı yanıp sönen sinyal: ampul yanmış.
Mevzuatla son karşılaştırma: 11 Kasım 2026