Motor ve Araç Tekniği/Konu 02 / 06
Yakıt, Ateşleme, Soğutma ve Yağlama Sistemleri
Motorun çalışmasını sağlayan yakıt, hava, ateşleme, soğutma ve yağlama sistemlerinin parçaları, görevleri ve arıza belirtileri.
1. Yakıt sistemi
Görevi: Yakıtı depodan alıp motora temiz ve doğru miktarda ulaştırmak.
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Yakıt deposu | Yakıtın saklandığı yer |
| Yakıt pompası | Yakıtı depodan motora gönderir |
| Yakıt filtresi | Yakıttaki pislikleri tutar |
| Enjektör | Yakıtı silindire veya emme manifolduna püskürtür |
| Karbüratör (eski araçlar) | Hava ile benzini karıştırır |
Hava filtresi motora giren havadaki toz ve pislikleri tutar. Kirli hava filtresi motorun gücünü düşürür ve yakıt tüketimini artırır.
Sınavda dikkat: Dizel araçta yakıt sistemine hava girerse motor çalışmaz veya teklemeye başlar; sistemin havasının alınması gerekir.
2. Ateşleme sistemi (benzinli motorlarda)
Görevi: Sıkıştırılmış hava-yakıt karışımını doğru zamanda kıvılcımla ateşlemek.
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Akü | Ateşleme için elektrik sağlar |
| Kontak anahtarı | Devreyi açar-kapar |
| Ateşleme bobini | Akünün 12 voltunu binlerce volta yükseltir |
| Distribütör (eski araçlar) veya elektronik ateşleme | Yüksek gerilimi sırasıyla bujilere dağıtır |
| Buji | Silindirde kıvılcım oluşturarak karışımı ateşler |
Buji arızası belirtileri: motorun zor çalışması, tekleme, güç kaybı, yakıt tüketiminin artması.
Dizel motorlarda ateşleme sistemi yoktur. Soğuk havada çalıştırmayı kolaylaştırmak için kızdırma bujileri silindiri önceden ısıtır. Göstergede kızdırma lambası sönmeden marşa basılmaz.
3. Soğutma sistemi
Görevi: Motorun aşırı ısınmasını önlemek ve motoru en uygun çalışma sıcaklığında tutmak.
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Radyatör | Motordan gelen sıcak suyu havayla soğutur |
| Su pompası (devirdaim) | Soğutma suyunun motor ve radyatör arasında dolaşmasını sağlar |
| Termostat | Motor soğukken suyun radyatöre gitmesini engeller, motor ısınınca açılır. Motorun çabuk ısınmasını ve sıcaklığın sabit kalmasını sağlar |
| Fan (vantilatör) | Radyatörden hava geçirerek soğutmayı artırır |
| Yedek su (genleşme) deposu | Soğutma suyu seviyesinin kontrol edildiği depo |
| Hararet (sıcaklık) göstergesi | Motor sıcaklığını gösterir |
Soğutma suyunun yolunu aşağıdaki çizimde izleyin. Üç durumu sırayla seçin ve termostatın suyu nereye yönlendirdiğine bakın:
Motor soğuk
Termostat kapalıdır. Su pompası suyu yalnızca motorun içinde döndürür, radyatöre göndermez. Böylece motor çabuk ısınır.
Antifriz
Soğutma suyuna antifriz katılır. Antifriz:
- Suyun kışın donmasını önler (donan su genleşerek motor bloğunu ve radyatörü çatlatabilir)
- Kaynama noktasını yükseltir
- Sistemi paslanma ve kireçlenmeye karşı korur
Motor hararet yaparsa
- Hararet göstergesi kırmızıya çıkar veya uyarı lambası yanar.
- Güvenli bir yerde durulur, motor bir süre rölantide çalıştırılıp sonra durdurulur.
- Motor sıcakken radyatör kapağı açılmaz; içindeki basınçlı ve kaynar su yanıklara neden olur.
- Motor soğuduktan sonra su seviyesi kontrol edilir.
Olası nedenler: soğutma suyunun azalması, su pompası veya fan arızası, termostatın kapalı kalması, radyatörün tıkanması, vantilatör kayışının kopması veya gevşemesi, hortum sızıntısı.
Sınavda dikkat: Motor sıcakken radyatör kapağı açılmaz. Termostat arızalanıp kapalı kalırsa motor hararet yapar.
4. Yağlama sistemi
Görevi: Motorun hareketli parçaları arasında yağ tabakası oluşturarak:
- Sürtünmeyi ve aşınmayı azaltmak
- Parçaları soğutmak
- Sızdırmazlığa yardım etmek (piston-silindir arası)
- Parçaları temizlemek ve paslanmayı önlemek
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Karter | Yağın toplandığı hazne |
| Yağ pompası | Yağı basınçla motor parçalarına gönderir |
| Yağ filtresi | Yağdaki metal parçacıkları ve pislikleri tutar |
| Yağ çubuğu (yağ seviye çubuğu) | Yağ seviyesinin kontrolünü sağlar |
| Yağ basınç (müşür) lambası | Yağ basıncı düşünce yanar |
Yağ kontrolü
- Araç düz bir zeminde olmalı, motor çalışmıyor ve tercihen soğumuş olmalıdır.
- Yağ çubuğu çekilir, silinir, yerine takılıp tekrar çekilir.
- Yağ seviyesi çubuktaki en az (min) ve en çok (max) işaretleri arasında olmalıdır.
- Yağ ve yağ filtresi, üreticinin belirlediği kilometrede veya sürede değiştirilir.
Yağ basınç lambası yanarsa
Yağ basıncı düşmüş demektir (yağ azalmış veya pompa arızalı). Araç hemen güvenli bir yerde durdurulmalı ve motor kapatılmalıdır. Yağsız çalışan motor kısa sürede ciddi hasar görür (motor "yatak sarar").
Sınavda dikkat: Seyir halinde yağ basınç lambası yanarsa hemen durulup motor durdurulur. Yağ seviyesi min ve max arasında olmalıdır.
Kısa tekrar
- Hava filtresi kirliyse güç düşer, yakıt tüketimi artar.
- Buji kıvılcımla ateşler; bobin voltajı yükseltir. Dizelde kızdırma bujisi ön ısıtır.
- Termostat motorun çabuk ısınmasını sağlar; kapalı kalırsa hararet.
- Antifriz: donmayı önler, kaynamayı geciktirir, pası önler.
- Sıcak motorda radyatör kapağı açılmaz.
- Yağ: sürtünmeyi azaltır, soğutur, temizler. Seviye min-max arasında.
- Yağ lambası yanarsa dur, motoru kapat.
Mevzuatla son karşılaştırma: 11 Kasım 2026