Hava Yolu Tıkanıklığında İlk Yardım

Yabancı cisimle hava yolunun tıkanması hayatı tehdit eden bir acil durumdur.

• Yetişkinlerde en sık neden yiyeceklerdir.
• Bebek ve çocuklarda yiyecekler ile bozuk para, küçük oyuncak gibi cisimler tıkanmaya yol açar.

İlk yardımda sırt vuruşu, karın basısı ve göğüs basısı kullanılır. Yetişkinler ve 1 yaşından büyük çocuklar için uygulamalar aynıdır. 1 yaş altı bebeklerde karın basısı uygulanmaz.

1. Kısmi mi, tam mı?

2. Yetişkin ve çocukta (1 yaş üstü)

Kısmi tıkanıklıkta

1. Kişiye "Boğuluyor musun?" diye sorun.
2. Konuşabiliyor ve kuvvetli öksürebiliyorsa öksürmeye devam etmesini söyleyin, başka bir şey yapmayın. Öksürük, cismi çıkarmanın en etkili yoludur.
3. Tam tıkanmaya dönebileceği için normal nefes alana kadar yanında kalın.
4. Kişi yorulur ve öksürüğü yetersizleşirse sırt vuruşuna başlayın.

Tam tıkanıklıkta (bilinç açık)

1. Çevreye seslenip yardım isteyin; birinden 112'yi aramasını isteyin (yoksa kendiniz hoparlörde arayın). Yardım çağırmak ve ilk yardım aynı anda yürütülür.
2. 5 sırt vuruşu:
   • Kişinin yanında ve biraz arkasında durun.
   • Bir elinizle göğsünü destekleyip kişiyi öne eğin (cisim çıkınca ağızdan dışarı düşsün diye).
   • Diğer elinizin topuğuyla, kürek kemiklerinin arasına, yönü ileri doğru 5 kez sert vurun.
   • Her vuruştan sonra cismin çıkıp çıkmadığına bakın.
3. Sırt vuruşu başarısızsa 5 karın basısı (Heimlich manevrası):
   • Kişinin arkasında durun, iki kolunuzu karnının üst kısmına sarın ve kişiyi öne eğin.
   • Bir elinizi yumruk yapın; başparmak tarafını göbek deliği ile iman tahtasının ucu arasına yerleştirin.
   • Diğer elinizle yumruğunuzu kavrayın ve içeri ve yukarı doğru keskin şekilde çekin.
   • 5 kez tekrarlayın.
4. Tıkanıklık sürüyorsa 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısını dönüşümlü olarak cisim çıkana veya kişi bilincini kaybedene kadar sürdürün.

Ağızdaki cisim

Ağızda görünen, katı bir cisim varsa ve çıkarabileceğinizden eminseniz parmakla süpürerek tek hamlede çıkarın. Emin değilseniz dokunmayın; cismi geriye itmeyin. Körlemesine ağız içinde parmakla arama yapmayın.

3. Şişman (obez) yetişkin ve hamilede

Karnını kollarınızla saramadığınız aşırı şişman kişilerde ve 20. hafta ve sonrası hamilelerde karın basısı yerine göğüs basısı yapılır:

• Kişinin arkasında durun, kollarınızı koltuk altlarının altından geçirip göğsünü sarın.
• Yumruğunuzun başparmak tarafını iman tahtasının alt yarısına yerleştirin, diğer elinizle kavrayın.
• Yumruğu hızlıca kendinize doğru çekin.
• Cisim çıkana veya kişi bilincini kaybedene kadar tekrarlayın.

4. Kişi bilincini kaybederse

1. Kişiyi dikkatlice yere yatırın.
2. Yardım isteyin, 112 aranmadıysa aratın.
3. Temel Yaşam Desteğine başlayın (göğüs basıları cismin çıkmasına da yardım eder).

Dikkat: Cisim çıkıp kişi normal nefes almaya başlasa bile mutlaka sağlık kuruluşuna gitmelidir. Cismin bir kısmı solunum yollarında kalmış olabilir.

5. Bebekte (1 yaş altı)

Kısmi tıkanıklıkta

Bebeğin kendi kendine öksürmesine ve solumasına izin verin, izleyin. Kısmi tıkanıklıkta sırt vuruşu ve göğüs basısı gibi müdahaleler durumu kötüleştirebilir.

Tam tıkanıklıkta

1. Yardım isteyin, 112'yi aratın.
2. 5 sırt vuruşu:
   • Oturun veya diz çökün; uyluğunuzdan destek alın.
   • Bebeği yüzüstü ve başı gövdesinden aşağıda olacak şekilde ön kolunuz üzerine yatırın.
   • Bir elin başparmağı ve parmaklarıyla çenesinin iki yanından başını destekleyin. Boğazına bastırmayın, ağzını kapatmayın.
   • Diğer elinizin avuç tabanıyla, kürek kemikleri arasına aşağı ve ileri yönde 5 kez sert vurun.
3. Bebeği başını destekleyerek tek hamlede diğer kolunuz üzerine sırtüstü çevirin (baş hafif aşağıda).
4. Cismi kontrol edin; görünen ve emin olduğunuz katı cismi tek hamlede alın.
5. 5 göğüs basısı:
   • Meme çizgisinin bir parmak altında, iman tahtasının ortasına iki parmak (işaret ve orta parmak) yerleştirin.
   • Göğüs ön-arka çapının yaklaşık 1/3'ü kadar, TYD'deki basılardan daha keskin ve daha yavaş bastırın.
   • 5 kez tekrarlayın.
6. Cisim çıkana veya bebek bilincini kaybedene kadar 5 sırt vuruşu ve 5 göğüs basısını dönüşümlü sürdürün.
7. Bebek bilincini kaybederse Temel Yaşam Desteğine başlayın.

Sınavda dikkat: Bebekte sıra 5 sırt vuruşu + 5 göğüs basısıdır. Karın basısı (Heimlich) bebeklerde yapılmaz. Bebeği baş aşağı tutmak, cismin dışarı çıkmasına yardım eder.

Kısa tekrar

• Konuşabiliyor ve öksürebiliyorsa: öksürmeye teşvik et, başka bir şey yapma.
• Tam tıkanma (yetişkin/çocuk): 5 sırt vuruşu → 5 karın basısı → dönüşümlü.
• Karın basısı noktası: göbek ile iman tahtası ucu arası; içeri ve yukarı.
• Şişman ve 20 hafta üstü hamilede: göğüs basısı.
• Bebek: 5 sırt vuruşu + 5 göğüs basısı (iki parmakla); karın basısı yok.
• Bilinç kaybolursa: TYD.