Temel Yaşam Desteği (TYD) ve OED Kullanımı

Temel Yaşam Desteği, solunumu ve kalbi durmuş kişide, hiçbir araç kullanmadan göğüs basısı (kalp masajı) ve solunum desteği (suni solunum) ile beyne ve hayati organlara kan ve oksijen gitmesini sağlamaktır.

• Yetişkinlerde kalp durmasının en sık nedeni kalp kaynaklıdır.
• Çocuklarda en sık nedeni solunum kaynaklıdır (oksijensiz kalma).

1. Yaşam zinciri

Hayatta kalma şansını artıran halkalar:

1. Ani kalp durmasını hızlıca tanımak ve 112'yi aramak
2. Erken göğüs basısına başlamak
3. OED ile erken defibrilasyon (elektrik şoku)

Halkalar olay yerinde başlar, hastanede biter. Herhangi bir halkadaki gecikme hayatta kalma şansını azaltır.

2. Yetişkinde TYD adımları

1. Güvenlik

Olay yerinin güvenli olduğundan emin olun. Gerekirse yaralıyı güvenli yere taşıyın.

2. Yanıtı değerlendirin ve 112'yi arayın

• Omuzlara hafifçe dokunup yüksek sesle "İyi misin?" diye sorun.
• 112'yi arayın veya aratın; mümkünse telefonu hoparlöre alın.
• Yakında OED varsa getirilmesini isteyin.

3. Hava yolunu açın ve solunumu değerlendirin

• Hasta/yaralıyı sert ve düz bir zemine sırtüstü yatırın.
• Baş geri-çene yukarı pozisyonu verin: bir el alına konup baş geriye itilir, diğer elin parmak uçlarıyla çene yukarı kaldırılır.
• Ağızda görünen bir yabancı cisim varsa ve çıkarabileceğinizden eminseniz çıkarın. Körlemesine parmakla arama yapmayın.
• En fazla 10 saniye boyunca göğüs hareketlerine bakarak nefes alıp almadığını kontrol edin.
• Boyun yaralanması şüphesi varsa sağlık profesyonelleri çene itme manevrası kullanır.

Solunum varsa: Bilinci yoksa derlenme pozisyonu verin, 112'yi arayın. Solunum yoksa (veya sadece gasping varsa): TYD'ye başlayın.

4. Göğüs basısı (kalp masajı)

Yeri:

• İki elin işaret parmaklarıyla iman tahtasının (göğüs kemiği) alt ve üst uçları bulunur, başparmaklarla iman tahtası iki eşit parçaya ayrılır.
• Bir elin topuğu iman tahtasının alt yarısına yerleştirilir. En alttaki çıkıntıdan (ksifoid) uzak durulur.
• Diğer el bunun üzerine konur ve parmaklar kenetlenir. Avuç içi ve parmaklar göğse değmez.
• Kollar dirseklerden bükülmeden dik tutulur. Omuzlar ellerin tam üzerindedir.

Teknik:

• Bası dik olarak aşağı uygulanır.
• Derinlik: göğüs kemiği en az 5 cm, en fazla 6 cm çökecek şekilde (veya göğüs ön-arka çapının 1/3'ü).
• Hız: dakikada 100-120 bası.
• Her basıdan sonra eller göğüsten ayrılmadan göğsün eski haline dönmesine izin verilir (kalbin kanla dolması için).
• Eller yer değiştirmez; yoksa kaburga kırıkları olabilir.
• Basılara ara verilmez. Zorunlu kesintiler 10 saniyeyi geçmez.
• İlke: "Hızlı bastır, güçlü bastır."

5. Bası ve solunum oranı

Suni solunum ilk yardımcı için risk oluşturuyorsa (bulaşıcı hastalık gibi) veya ilk yardımcı deneyimsizse yalnızca göğüs basısı yapılabilir.

İki veya daha fazla ilk yardımcı varsa, bası kalitesi düşmesin diye bası yapan kişi her 2 dakikada bir (5 döngüde bir) değiştirilir. Biri bası yaparken diğeri solunum verir; oran değişmez.

6. Solunum desteği (suni solunum)

Ağızdan ağıza:

• Baş geri-çene yukarı pozisyonundayken alındaki elin başparmak ve işaret parmağıyla burun kapatılır.
• Normal bir nefes alınır, ağız hasta/yaralının ağzına yerleştirilir ve göğüs kalkıncaya kadar 1 saniye içinde üflenir.
• Göğsün inmesi beklenir, ikinci soluk verilir.

Ağızdan buruna: Ağızda ciddi yaralanma varsa veya ağız açılamıyorsa ağız kapatılır, buruna üflenir.

7. TYD ne zaman bırakılır?

TYD'ye şu durumlardan biri olana kadar devam edilir:

• Hasta/yaralı uyanır, hareket eder, gözlerini açar ve normal nefes almaya başlar
• Sağlık ekibi gelip devralır
• İlk yardımcı devam edemeyecek kadar yorulur
• Olay yeri güvensiz hale gelir

Kişi normal nefes almaya başlarsa TYD durdurulur, gerekirse derlenme pozisyonu verilir ve yalnız bırakılmaz.

3. Çocuk ve bebekte TYD

Bu kitapta bebek: 1 yaş altı, çocuk: 1 yaştan ergenliğe kadar olanlar.

• Bebek ve çocukta da solunum kontrolü en fazla 10 saniye sürer.
• İlk yardımcı solunum desteği veremiyor veya vermek istemiyorsa yalnızca göğüs basısı yapılması önerilir.
• Ergenliğe ulaşmış çocukta yetişkin bası derinliği (5-6 cm) uygulanır.

Sınavda dikkat: Bebek ve çocukta oran tek ilk yardımcıda 30:2, iki ilk yardımcıda 15:2'dir. Yetişkinde kaç kişi olursa olsun 30:2'dir.

4. Otomatik Eksternal Defibrilatör (OED)

OED, ani kalp durmasında göğse yapıştırılan pedlerle kalbe elektrik şoku veren, hafif, taşınabilir ve kullanımı kolay bir cihazdır. Kalp ritmini kendisi analiz eder ve gerekiyorsa şok verir.

• Kalp durmasından sonraki 3-5 dakika içinde verilen şok, hayatta kalma şansına %50-70 oranında katkı sağlar.
• Her geciken dakikada hayatta kalma şansı azalır.
• OED'ler tam otomatik (şoku kendisi verir) veya yarı otomatik (şok düğmesine ilk yardımcı basar) olabilir.
• Cihazın sesli ve görsel komutlarına uyulursa hasta/yaralıya ve ilk yardımcıya zarar vermez.

OED nasıl kullanılır?

1. Göğüs basısına ara vermeden ikinci bir ilk yardımcı OED'yi açar.
2. Göğüs çıplak hale getirilir; ıslaksa kurulanır.
3. Pedler üzerlerindeki resme göre çıplak göğse sıkıca yapıştırılır: biri göğüs kemiğinin sağına, sağ köprücük kemiğinin hemen altına; diğeri göğsün sol tarafına, meme başının soluna ve alt kaburgaların üzerine.
4. Cihaz ritmi analiz ederken ve şok verirken hasta/yaralıya kimse dokunmaz. Cihaz "uzaklaşın" komutu verir.
5. Şoktan hemen sonra göğüs basısına devam edilir.
6. Cihazın komutlarına uyulmaya devam edilir.

Dikkat edilecekler

• Pedler açık yara üzerine yapıştırılmaz.
• Kalp pili olan kişide ped, pilin 2,5 cm uzağına yapıştırılır.
• Su birikintisinde, ıslak metal zeminde ve yanıcı gaz veya yoğun oksijen olan ortamda kullanılmamalıdır.
• Hasta/yaralı yaşam belirtisi gösterirse (hareket, normal nefes, göz açma) derlenme pozisyonu verilir. Cihaz kapatılmaz, pedler çıkarılmaz; cihaz analize devam eder.

Sınavda dikkat: OED analiz ederken ve şok verirken hastaya dokunulmaz. Şoktan sonra hemen göğüs basısına dönülür.

Kısa tekrar

• Yanıt yok + normal solunum yok → 112 + TYD.
• Bası yeri: iman tahtasının alt yarısı. Derinlik yetişkinde 5-6 cm, çocukta 5 cm, bebekte 4 cm.
• Hız: dakikada 100-120.
• Oran: yetişkin 30:2; bebek-çocuk tek kişi 30:2, iki kişi 15:2.
• Bebekte bası iki başparmakla.
• Kesinti en fazla 10 saniye; bası yapan 2 dakikada bir değişir.
• OED: dokunma, şoktan sonra hemen basıya devam et; pedleri çıkarma.