İnsan Vücudu ve Sistemler

İlk yardımcı, uygulamaları doğru yapabilmek için vücudun temel yapısını bilmelidir. Örneğin kalp masajı yapabilmek için kalbin yerini bilmek gerekir.

1. Temel kavramlar

• Hücre: Canlının en küçük yapı birimi.
• Doku: Aynı görevi yapan hücrelerin bir araya gelmesi.
• Organ: Dokuların birleşerek belirli bir işi yapan yapıyı oluşturması (kalp, akciğer).
• Sistem: Birlikte çalışan organların oluşturduğu bütün (dolaşım sistemi).

2. Dolaşım sistemi

Görevi: Kalp ve damarlar aracılığıyla oksijeni, besinleri ve diğer gerekli maddeleri dokulara taşımak; atık maddeleri ve karbondioksiti uzaklaştırmak.

Yapıları: Kalp, damarlar ve kan.

• Kalp: Göğüs kafesinin ortasında, göğüs kemiğinin (iman tahtası, sternum) arkasında yer alır. Arkasında omurga, iki yanında akciğerler vardır. Kas dokusundan oluşur; iki kulakçık ve iki karıncıktan oluşur. Ritmik kasılıp gevşeyerek kanı pompalar.
• Damarlar:
  • Atardamar (arter): Kanı kalpten vücuda taşır. Kanaması fışkırır tarzda, açık kırmızıdır.
  • Toplardamar (ven): Kanı vücuttan kalbe geri getirir. Kanaması sızıntı ve akış şeklinde, koyu kırmızıdır.
  • Kılcal damar: Atar ve toplardamarlar arasında madde alışverişini sağlar. Kanaması sızıntı şeklindedir.
• Nabız: Kalbin kasılmasıyla atardamarlarda oluşan dalga. Cilde yakın atardamarlar parmakla hafifçe bastırılarak sayılır. Bilek (radial), boyun (karotis), kasık (femoral), bebeklerde kol iç yüzü (brakial) nabız noktalarıdır.

3. Solunum sistemi

Görevi: Vücuda oksijen almak ve karbondioksiti dışarı atmak.

Yapıları: Ağız ve burunla başlar; yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar ve akciğerlerle devam eder. Akciğerlerdeki küçük hava keseciklerinde (alveol) oksijen kana geçer.

• Bilinçsiz kişide dil geriye kaçarak hava yolunu tıkayabilir.
• Hava yolunu açmak için baş geri-çene yukarı pozisyonu verilir.

4. Sinir sistemi

Görevi: Vücudun bütün faaliyetlerini yönetmek ve düzenlemek.

Yapıları: Merkezi sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur. Beyin kafatası içinde, omurilik omurganın içinde yer alır. Bunlardan çıkan sinirler vücudun her yerine ulaşır.

• Beyin oksijene en çok ihtiyaç duyan organdır. Solunum ve dolaşım durursa en hızlı etkilenen sistem sinir sistemidir.
• Beyin oksijensizliğe hasar görmeden en fazla 4-6 dakika dayanabilir.
• Omurilik yaralanması felce yol açabilir. Bu yüzden boyun ve sırt yaralanması şüphesi olan kişi hareket ettirilmez.

Sınavda dikkat: Oksijensiz kalmaya en duyarlı organ beyindir; 4-6 dakika içinde kalıcı hasar başlar. Bu yüzden Temel Yaşam Desteğine hemen başlanmalıdır.

5. Kas-iskelet sistemi

Görevi: Vücuda şekil vermek, organları korumak ve hareketi sağlamak.

Yapıları: Kemikler, kaslar, bağlar ve eklemler.

• Kemikler beyin, omurilik, kalp ve akciğer gibi hayati organları korur. Kafatası beyni, göğüs kafesi kalp ve akciğerleri, omurga omuriliği korur.
• Eklemler kemiklerin birleştiği ve hareketi sağlayan yerlerdir.
• Kaslar kasılarak hareketi sağlar.

6. Sindirim sistemi

Görevi: Besinleri vücudun kullanabileceği hale getirmek.

Yapıları: Ağız, yemek borusu, mide, ince ve kalın bağırsaklar, karaciğer, safra kesesi, pankreas. Sindirilen besinler kana karışır, önce karaciğerde işlenir ve kalp aracılığıyla vücuda dağıtılır.

7. Boşaltım sistemi

Görevi: Vücuttaki atık maddeleri idrar yoluyla dışarı atmak ve vücudun su-tuz dengesini korumak.

Yapıları: Böbrekler, idrar yolları, idrar kesesi.

8. Cilt (deri)

Görevi: Vücudu dış etkenlerden (mikrop, ısı, darbe) korumak, vücut ısısını düzenlemek, dokunma, ağrı ve ısıyı hissetmek.

Cilt, vücudun en büyük organıdır. Yanıklarda cildin koruyucu özelliği kaybolduğu için enfeksiyon ve sıvı kaybı riski oluşur.

Kısa tekrar

• Kalp göğüs kafesinin ortasında, iman tahtasının arkasında; iki kulakçık, iki karıncık.
• Atardamar kanaması fışkırır; toplardamar kanaması akar; kılcal damar kanaması sızar.
• Beyin oksijensizliğe 4-6 dakika dayanır.
• Bilinçsiz kişide dil hava yolunu tıkayabilir.
• Cilt en büyük organdır.