Trafikle İlgili Temel Kavramlar

Sınav sorularının önemli bir kısmı, bir terimin tam olarak neyi kapsadığını bilip bilmediğinizi ölçer. Terimler 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3. maddesinde tanımlanır. Aşağıda en çok sorulanlar gruplar halinde anlatılıyor.

1. Trafik ve karayolu

• Trafik: Yayaların, hayvanların ve araçların karayolu üzerindeki hal ve hareketlerinin tümü. Sadece araçlar değil, yaya ve hayvanlar da trafiğin parçasıdır.
• Karayolu: Trafik için kamunun kullanımına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlar.
• Karayolu yapısı: Yolun kendisiyle birlikte üstündeki, yanındaki ve altındaki ada, ayırıcı, otokorkuluk, istinat duvarı, köprü, tünel, menfez gibi yapılar.
• Mülk: Devlete, kamuya ya da kişilere ait taşınmaz mallar.

2. Yolun bölümleri

Sınavda dikkat: "Yayaların ve hayvanların kullandığı, araçların zorunlu hallerde faydalanabildiği kısım" tarifi bankettir. Kaldırım (yaya yolu) yalnızca yayalara aittir.

3. Yol türleri

• İki yönlü karayolu: Taşıt yolunun her iki yöndeki trafik için kullanıldığı yol.
• Tek yönlü karayolu: Taşıt yolunun yalnızca bir yöndeki trafik için kullanıldığı yol.
• Bölünmüş karayolu: Bir yöndeki taşıt yolunun diğerinden bir ayırıcıyla ayrıldığı yol.
• Otoyol (erişme kontrollü karayolu): Transit trafiğe ayrılmış, giriş-çıkışı belirli yerlerle sınırlı yol. Yayalar, hayvanlar ve motorsuz araçlar giremez.
• Anayol: Bu yolu kesen yoldan gelenlerin ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirtilmiş yol.
• Tali yol: Bağlandığı yola göre trafik yoğunluğu bakımından daha az önemli yol.
• Geçiş yolu: Araçların bir mülke girip çıkması için yapılan yolun karayolu üzerindeki kısmı.
• Bağlantı yolu: Kavşak yakınında yolları birbirine bağlayan, kavşak alanı dışında kalan ve tek yönlü trafiğe ayrılmış kısım.

4. Kavşak ve geçitler

• Kavşak: İki veya daha fazla yolun kesiştiği ya da birleştiği ortak alan.
• Yaya geçidi: Yayaların güvenle geçmesi için taşıt yolunda işaretlerle belirlenmiş alan.
• Okul geçidi: Okulların çevresinde, öğrencilerin geçmesi için ayrılmış ve işaretle belirlenmiş alan.
• Hemzemin geçit (demiryolu geçidi): Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği, bariyerli veya bariyersiz geçit.
• Alt geçit / üst geçit: Karayolunun başka bir yolu veya demiryolunu alttan / üstten geçtiği yapı.

5. Araç ve taşıt türleri

Araç, en geniş kavramdır: motorlu ve motorsuz taşıtlar, özel amaçlı taşıtlar, iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörlerin hepsi araçtır.

Taşıt, insan, hayvan veya yük taşımaya yarayan araçtır.

• Makine gücüyle hareket ederse motorlu taşıt
• İnsan veya hayvan gücüyle hareket ederse motorsuz taşıt (bisiklet, at arabası)

Sınavda dikkat: Her taşıt bir araçtır ama her araç taşıt değildir. İş makineleri yük ve yolcu taşımadığı için "araç"tır ama "taşıt" değildir.

• Taşıt katarı: Bir birim olarak gitmek üzere birbirine bağlanmış taşıtlar (ör. çekici + römork).
• Okul taşıtı: Okul öğrencilerini ve onlara eşlik eden görevlileri taşıyan taşıt.

6. Kişiler

• Sürücü: Karayolunda motorlu veya motorsuz bir aracı kullanan kişi. Bisiklet kullanan da sürücüdür.
• Şoför: Ticari olarak tescil edilmiş motorlu taşıtı kullanan kişi.
• Yolcu: Araçta bulunan, sürücü ve hizmetliler dışındaki kişiler.
• Hizmetli: Araçta, sürücü hariç, taşıma hizmetinde çalışan kişi (ör. muavin).
• Araç sahibi: Adına tescil belgesi düzenlenmiş kişi.
• İşleten: Aracı kendi hesabına kullanan kişi. Genellikle araç sahibidir ama uzun süreli kiralama, rehin gibi durumlarda kiracı veya rehin alan da işleten sayılır.

7. Durma, duraklama ve park

Bu üç kavram sınavda çok sık karıştırılır:

• Bekleme amacıyla yapılan duraklama en fazla 5 dakika sürebilir. 5 dakikayı geçerse park sayılır.
• Aracın motorunun çalışıyor olması veya içinde birinin bulunması park etme sayılmasını değiştirmez.

Sınavda dikkat: "Kırmızı ışıkta beklemek" duraklama değil durmadır. "Yolcu indirmek için kısa süre beklemek" ise duraklamadır.

8. Geçiş hakkı ve geçiş üstünlüğü

• Geçiş hakkı: Yayaların ve sürücülerin, yolu kullanırken diğerlerine göre öncelik hakkı. Kavşak kurallarının temelidir.
• Geçiş üstünlüğü: Görevdeki belirli araçların (ambulans, itfaiye, polis gibi), can ve mal güvenliğini tehlikeye atmamak şartıyla trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmaması.

9. Diğer önemli terimler

• Trafik kazası: Karayolunda hareket halindeki en az bir aracın karıştığı; ölüm, yaralanma veya maddi zararla sonuçlanan olay.
• Trafik işaretleri: İşaret levhaları, ışıklı ve sesli işaretler, yer işaretlemeleri ve trafik görevlilerinin hareketlerinin tümü.
• Taşıma sınırı (kapasite): Aracın güvenle taşıyabileceği en çok yük ağırlığı veya yolcu sayısı.
• Gabari: Aracın yüklü veya yüksüz olarak yolda güvenle gidebilmesi için belirlenen uzunluk, genişlik ve yükseklik ölçüleri.
• Yüksüz ağırlık: Yolcu ve yük olmadan, yakıt deposu dolu ve zorunlu donanımlarıyla aracın ağırlığı.
• Yüklü ağırlık: Yüksüz ağırlığa sürücü, yolcu ve yükün eklenmesiyle bulunan ağırlık.
• Azami ağırlık: Taşıtın güvenle taşıyabileceği en fazla yükle birlikte ağırlığı.
• Dingil ağırlığı: Aynı dingile bağlı tekerleklerden yola aktarılan ağırlık.
• Trafikten men: Aracın belgelerinin alınıp belirli bir yere çekilerek trafikten alıkonulması.
• Motorlu taşıt sürücüsü sertifikası: Teorik ve uygulamalı sınavları geçen adaya verilen belge. Sürücü belgesine (ehliyete) dönüştürülmeden araç kullanma yetkisi vermez.

Kısa tekrar

• Banket: yaya ve hayvan için; araç sadece zorunlu halde.
• Otomobil en fazla 9 koltuk; minibüs en fazla 17; kamyonet en fazla 3.500 kg.
• Durma = zorunluluk; duraklama = kısa süre (bekleme en fazla 5 dk); park = bunların dışı.
• Şoför ticari araç kullanır; sürücü her türlü aracı.
• Otoyola yaya, hayvan ve motorsuz araç giremez.