Hasta ve Yaralı Taşıma Teknikleri

1. Genel kurallar

• Genel kural: zarar vermemek için hasta/yaralının yeri değiştirilmez. Ancak tehlike varsa (yangın, patlama, trafik) her türlü riske rağmen taşıma zorunlu hale gelebilir.
• Taşıma hızlı ama güvenli yapılmalıdır.
• Yaralı baş-boyun-gövde ekseni esas alınarak en az 6 destek noktasından kavranır.
• Hareketleri yönlendiren tek bir sorumlu kişi olmalı ve komut vermelidir ("Dikkat, kaldırıyoruz"). Bu kişi genellikle baş ve boynu tutan kişidir.
• Taşıma sırasında yaralının solunumu, bilinci ve durumu izlenir; değişiklikler zamanıyla birlikte kaydedilir. Gerekirse TYD'ye başlanır.
• Baş-boyun ve gövde travmalarında omurga yaralanması mutlaka akılda tutulur.

İlk yardımcının vücut mekaniği

• Kaldırırken güçlü bacak ve kalça kaslarını kullanın; dizler ve kalçalar bükülür, sırt dik tutulur.
• Ayaklar biri diğerinden biraz önde, omuz genişliğinde açık olur.
• Baş düz tutulur; ani dönme ve bükülmelerden kaçınılır.
• Adımlar yavaş, düzgün ve omuz genişliğinden geniş olmamalıdır.

2. Araç içindeki yaralıyı çıkarma: Rautek manevrası

Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitim Kitabı bu yöntemi "Rentek manevrası" olarak adlandırır. Sınav kaynaklarında "Rautek" olarak da geçer.

Ne zaman: Patlama, yangın gibi tehlikeler veya solunumun durması gibi hayati risk varsa, araç içindeki yaralıyı omurgasını koruyarak hızla çıkarmak için kullanılır. Tehlike yoksa yaralı araçtan çıkarılmaz, sağlık ekibi beklenir.

İlk yardımcı araçtaki yaralı sayısını, yaralıların konumunu ve hava yastıklarının açılıp açılmadığını kontrol edip sağlık ekibine bildirmelidir.

Adımlar:

1. Olay yerinin güvenli olduğundan emin olun.
2. Araçların kontağını kapatın (çalışmıyor olsa bile), el frenini çekin, tekerleklere takoz koyun. Kimsenin sigara içmesine izin vermeyin.
3. Omuzlara dokunup "İyi misin?" diye bilinci kontrol edin.
4. Birinden 112'yi aramasını isteyin, yoksa kendiniz arayın.
5. Göğüs hareketlerine bakarak solunumu kontrol edin.
6. Ayaklarının pedallara sıkışmadığından emin olun ve emniyet kemerini açın.
7. Yaralıya yan tarafından yaklaşın.
8. Yaralının dış taraftaki elini diğer koltuk altından geçirin; mümkünse diğer elini pantolonunun veya kemerinin içine yerleştirin.
9. Bir elinizi yaralının koltuk altından geçirip çenesini kavrayın; yanağınızı yaralının yanağına dayayarak destek alın. Diğer elinizi yaralının uzak koltuk altından geçirip bileğini kavrayın.
10. Yaralıyı baş-boyun-omurga hizasını bozmadan, aynı düzlemde araçtan dışarı çekin.
11. Yaralıyı yavaşça yere veya sedyeye yerleştirin.

Sınavda dikkat: Rautek manevrası, tehlike varken araçtaki yaralıyı omurgasını koruyarak tek kişiyle çıkarmak içindir. Tehlike yoksa yaralı araçtan çıkarılmaz.

3. Tek kişiyle taşıma

4. Birden fazla kişiyle taşıma

• İki kişiyle ellerin üzerinde (altın beşik): İlk yardımcılar elleriyle bir oturak oluşturur (iki elle, üç elle veya dört elle kavrama). Ciddi yaralanması olmayan, bilinci açık yaralılar içindir.
• Kollar ve bacaklardan tutarak taşıma: Biri yaralının bacakları arasına sırtı dönük çömelip dizlerinin altından, diğeri baş tarafından koltuk altlarından kavrar.
• Omuzdan destek (iki kişiyle): İki ilk yardımcı birer koldan destek verir.
• Sandalye ile taşıma: Yaralının bilincinin açık olması gerekir; merdivenlerde kullanışlıdır.

5. Sedye ile taşıma

• Hazır sedye yoksa battaniyeyle (kenarları rulo yapılarak) veya bir battaniye ve iki sopayla geçici sedye yapılabilir.
• Yaralıyı sedyeye aktarmak için kaşık, köprü, karşılıklı durarak kaldırma veya kütük yuvarlama teknikleri kullanılır.
• Sedye taşınırken yaralının genellikle ayakları gidiş yönünde olur; merdiven çıkarken ve yokuş yukarı giderken baş önde olacak şekilde taşınır.

6. Baş, boyun ve omurga yaralanmasında taşıma

• Yaralı zorunlu olmadıkça hareket ettirilmez.
• Hareket ettirmek gerekirse baş, boyun ve gövde tek parça halinde hareket ettirilir (kütük yuvarlama). Bunun için en az 2, tercihen 4 kişi gerekir; baş tarafındaki kişi komut verir.
• Yaralı sert bir zemin (sırt tahtası, kapı, tahta) üzerinde taşınır; baş iki yandan desteklenerek sabitlenir.

Kısa tekrar

• Tehlike yoksa taşıma. Tehlike varsa hızlı ama güvenli taşı.
• En az 6 destek noktası; baş-boyun-gövde ekseni korunur; baştaki kişi komut verir.
• Araçtaki yaralı + tehlike → Rautek (Rentek) manevrası: kemer açılır, çeneden ve bilekten kavranır, yanak yanağa, omurga düz çekilir.
• Bilinci kapalı yaralı tek kişiyle → itfaiyeci yöntemi.
• Yürüyebilen hafif yaralı → omuzdan destek.
• Omurga yaralanması → kütük yuvarlama, sert zemin.